Close

Diagnoza zaburzeń odżywiania – kryteria diagnostyczne to nie wszystko

W Polsce diagnozę zaburzeń odżywiania może postawić tylko lekarz, specjalista psychiatra.

Do gabinetu specjalisty psychodietetyki trafiają zarówno osoby z diagnozą zaburzeń (Anoreksja nervosa, Bulimia nervosa lub inne zaburzenia występujące w klasyfikacji ICD-101 w grupie F50) jak i niezdiagnozowane. 

W Polsce korzystanie z pomocy psychoterapeuty nadal nie jest ani modne, ani popularne. W dużych miastach jeszcze jako tako to wygląda, ale im mniejsze miejscowości, tym mniej specjalistów i większa niechęć ludzi do korzystania z pomocy. Nadal można spotkać się z opinią, że chodzenie do psychologa to wstyd, a do psychiatry trafiają tylko wariaci. Kto z Was otwarcie powiedziałby na rozmowie kwalifikacyjnej, że leczył się psychiatrycznie? A przecież depresja czy zaburzenia odżywiania to choroby psychiczne.

Ciągle jeszcze pomału, choć w dużych miastach i w mediach w sposób zauważalny, zaczyna się moda na psychodietetykę. Korzystanie z pomocy dietetyka nigdy nie było powodem do wstydu, więc łatwiej jest ściszyć głos wymawiając pierwszy człon słowa „psychodietetyka”, niż powiedzieć wśród znajomych, że właśnie było się na wizycie u psychiatry.

W takiej rzeczywistości specjalista psychodietetyki staje się pierwszym sitem, które ma szanse wychwycić symptomy zaburzeń odżywiania u pacjentów zgłaszających się po poradę. Psychodietetyk powinien być wrażliwy na te symptomy i prawidłowo pokierować pacjenta, u którego podejrzewa zaburzenia psychiczne związane ze sferą odżywiania. Stąd powiemy sobie nie tylko o sztywnych kryteriach diagnostycznych ICD-10, ale również tych psychologicznych obszarach, które warto diagnozować, by odpowiednio wcześnie zauważyć rozwijającą się chorobę i pomóc naszemu pacjentowi.

Zaburzenia odżywiania a zaburzone odżywianie.

Zburzenia odżywiania to różne utrwalone formy nieprawidłowych zachowań, związanych z czynnością jedzenia.

Ta, wydawałoby się szeroka definicja powinna obejmować znacznie szerszy krąg problematycznych zachowań, które pojawiły się wraz ze zwiększającym się konsumpcjonizmem krajów wysokorozwiniętych oraz rozwojem nowoczesnych technologii. Zarówno w literaturze, ja i w mediach coraz więcej jest opisów zachowań, które są patologią w obszarze związanym z jedzeniem, a wynikają ze sposobu, w jaki funkcjonuje współczesny człowiek. Tymczasem w obu klasyfikacjach brakuje takich jednostek jak ortoreksja, diabulimia, neofobia żywieniowa, pregoreksja itp. Swojego miejsca w klasyfikacji doczekało się w wersji V DSM kompulsywne objadanie się.

W praktyce, w Polsce diagnozuje się 2 schorzenia: Anoreksja nervosa, Bulimia nervosa i zaburzenia odżywiania bliżej nie sklasyfikowane (EDNOS).

Kryteria diagnostyczne Anorexia nervosa3:

Dla postawienia diagnozy konieczne jest występowanie jednocześnie wszystkich kryteriów. Przy braku występowania min. jednego, lekarz może postawić diagnozę F50.1 Jadłowstręt psychiczny atypowy.

a) zmniejszenie masy ciała (albo brak przyrostu u dzieci) do poziomu o 15% poniżej prawidłowej masy ciała lub oczekiwanej dla wieku, BMI<17,5;

b) występowanie min. jednego zachowania mającego na celu zmniejszenie masy ciała:

  • unikanie „tuczącego” pożywienia,
  • prowokowanie wymiotów,
  • przeczyszczanie,
  • wyczerpujące ćwiczenia fizyczne,
  • stosowanie leków tłumiących łaknienie i/lub środków moczopędnych;

c) zaburzone wyobrażenie własnego ciała, pojawienie się lęku przed przytyciem w formie natrętnej myśli nadwartościowej, powodującej narzucenie sobie niskiego limitu masy ciała;

d) zaburzenia hormonalne: u kobiet zanik miesiączki, u mężczyzn utrata zainteresowań seksualnych i potencji, podwyższony poziom kortyzolu i hormonu wzrostu, zmiany metabolizmu hormonów tarczycy i zaburzenia wydzielania insuliny;

e) jeżeli początek miał miejsce przed okresem dojrzewania, opóźnienie lub zahamowanie procesu. [1]

Kryteria diagnostyczne bulimia nervosa4:

Dla postawienia diagnozy konieczne jest występowanie jednocześnie wszystkich kryteriów. W diagnozie różnicowej  należy wziąć pod uwagę częste współwystępowanie zaburzeń osobowości, uzależnień od substancji psychoaktywnych oraz depresji.

a) stałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia; epizody żarłoczności, polegające na pochłanianiu olbrzymich ilości jedzenia w krótkich odstępach czasu;

b) stosowanie min. jednego zachowania kompensacyjnego, będącego próba przeciwdziałania „tuczącym” skutkom objadania się:

  • okresowe głodówki,
  • prowokowanie wymiotów,
  • nadużywanie środków przeczyszczających,
  • stosowanie leków tłumiących łaknienie i/lub środków moczopędnych,
  • odmowa przyjmowanie insuliny przy współwystępującej cukrzycy;

c) chorobliwa obawa przed otyłością, pragnienie osiągnięcia masy ciała poniżej optymalnej. [1]

Diagnoza sylwetki psychologicznej

Na co jeszcze, oprócz powyższych kryteriów, powinniśmy zwrócić uwagę?

W zależności od tego jaką nasz Pacjent ma strukturę osobowości, objawy zaburzeń odżywiania mogą przyjmować odmienną postać. Osoba z anoreksją czy bulimią prezentująca neurotyczny poziom struktury osobowości, zwykle posiada zintegrowane poczucie własnej tożsamości, co powoduje, że jej zachowania są w miarę spójne i adekwatne do siły działających bodźców [2]. Osoba prawidłowo testuje rzeczywistość, nie ma zaburzeń orientacji w czasie i przestrzeni w odniesieniu do siebie. U osób o strukturze osobowości borderline lub psychotycznej zwykle dominują zachowania sterowane przez nieświadomą motywację, w której istotną rolę grają niedojrzałe mechanizmy obronne: wycofanie, zaprzeczanie, omnipotentna kontrola, prymitywna idealizacja, projekcyjna identyfikacja, dysocjacja czy rozszczepienie. Możemy zaobserwować skrajne reakcje anankastyczne i perfekcjonistyczne (np. wyniszczające, długotrwałe głodówki; wyczerpujące ćwiczenia fizyczne). U osób tych dominuje silna impulsywność, możliwe są samookaleczenia, tendencje samobójcze oraz skłonność do rozładowywania napięć poprzez alkohol, narkotyki itp. Osoba ze strukturą osobowości borderline czy psychotyczną posiada wyraźne trudności w adekwatnym odczuwaniu granic własnego ciała. Doświadcza silnych zniekształceń poznawczych obrazu ciała, które spostrzega jako „monstrum”.

Diagnoza obrazu ciała powinna być integralną częścią całościowej diagnozy zaburzeń odżywiania [2]. Badanie zniekształceń obrazu ciała obejmuje:

  • percepcję ciała (zniekształcenia schematu ciała),
  • świadomość ciała,
  • myśli o ciele (np. tendencja do bulimicznego myślenia),
  • ocenę poziomu zadowolenia z ciała,
  • emocje i uczucia wobec ciała,
  • poziom restrykcyjności i/lub kompulsywności zachowań wobec własnego ciała.

Jeżeli pacjent nie spełnia nawet jednego kryterium choroby, ale ma zaburzony obraz własnego ciała, żywi w stosunku do niego negatywne uczucia lub przejawia destrukcyjne zachowania, należy być czujnym na inne symptomy i w razie podejrzenia występowania zaburzeń, zalecić konsultację u psychiatry.

Diagnoza sylwetki psychologicznej obejmuje także ocenę poziomu natężenia pewnych cech psychologicznych, typowych dla osób chorujących na zaburzenia odżywiania. Należą do nich:

  • perfekcjonizm,
  • deficyt świadomości interoceptywnej (sygnałów z ciała),
  • poczucie bezwartościowości,
  • niepewność i nieufność w budowaniu relacji interpersonalnych,
  • trudności w budowaniu więzi,
  • lęk przed dojrzewaniem.

Poziom natężenia poszczególnych cech możemy zbadać zarówno metodami klinicznymi, takimi jak rozmowa, wywiad psychologiczny, testy projekcyjne lub psychometrycznymi (kwestionariusz zaburzeń odżywiania EDI, Inwentarz Osobowości MMPI 2).

Szczególnie u pacjentów bardzo młodych, zwłaszcza dziewczynek w wieku 10-13 lat ważne, kiedy struktura osobowości nie jest jeszcze ukonstytuowana, obserwacja silnego natężenia powyższych cech powinna stanowić ważny sygnał , którego wychwycenie może pomóc w porę wychwycić skłonności lub pierwsze symptomy zaburzeń i zapobiec rozwinięciu się choroby w pełnym spektrum objawów.

Przypisy:

1 ICD-10 (ang. International Classification of Diseases) – Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych)

2 Wg DSM-V (ang. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego

3 Wg ICD-10 (F50.0)

4 Wg ICD-10 (F50.2)

Literatura:

  1. Pużyński, S., Wciórka, J. (2000): ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków-Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Versalius.
  2. Izydorczyk, B. (2017): Diagnoza psychologiczna zaburzeń obrazu ciała w anoreksji i bulimii psychicznej. Psychologia w praktyce nr 2 (2017), s. 22-27.

 

 

 

 

 

Treści zamieszczane na stronie internetowej www.koliberdietetyka.pl mają na celu edukację i dostarczanie informacji. Nie można traktować ich jako odpowiednika profesjonalnej porady lekarskiej, diagnostyki czy leczenia. Każdy problem zdrowotny należy konsultować z lekarzem. Koliberdietetyka.pl stara się przekazywać rzetelną i wartościową wiedzę, jednakże nie bierze odpowiedzialności za sposób wykorzystywania informacji zawartych na stronie.