Close

Fitlekcja 9. Szkodliwe substancje cz. 2. Scenariusz lekcji w szkole podstawowej

Nauczycielu, zapraszam na drugi scenariusz FitLekcji poświęcony szkodliwym substancjom, kryjącym się w pożywieniu.

Dzieci, z poprzedniej lekcji wiecie już, że jedzenie zawiera nie tylko odżywcze substancje, ale może również kryć się w nim coś, co nam szkodzi.

Dziś zastanowimy się, czy tylko cukier nam szkodzi. Poznamy konserwanty i wzmacniacze smaku, sztuczne barwniki i aromaty oraz jednego z największych sprawców chorób serca, czyli tłuszcz palmowy.

Zabawimy się w detektywów.

Uzbrojeni w lupy, nauczymy się czytać etykiety produktów i rozumieć, co jemy. Nauczymy się rozpoznawać wrogów naszego zdrowia oraz śledzić, czy nie kryją się w tym, co jemy na co dzień. Nauczymy się znajdować zdrowsze odpowiedniki produktów, które kupujemy i rozpoznawać, które produkty kupujemy z powodu reklamy, a które są znacznie lepsze, choć nie znamy ich marki.
Dowiemy się, jak manipulują nami producenci żywności, którzy chcą, żebyśmy kupowali jak najwięcej jedzenia.


CELE:

  • Omówienie szkodliwego działania glutaminianu sodu i innych wzmacniaczy smaku oaz sztucznych barwników na organizm i zwrócenie uwagi na miejsca ich występowania.
  • Omówienie konserwantów na przykładzie benzoesanu sodu.
  • Omówienie zanieczyszczeń gleby, powietrza i wody i ich wpływ na produkcję żywności roślinnego i zwierzęcego pochodzenia.
  • Kontrowersje wokół pojęcia GMO.
  • Omówienie pojęcia MOM na przykładzie procesu produkcji parówek.
  • Omówienie szkodliwości wybranych tłuszczów nasyconych i tłuszczy TRANS. Omówienie oleju kokosowego, jako alternatywy.
  • Nauka czytania etykiet na produktach spożywczych.
  • Podkreślenie wagi umiejętności dokonywania wyborów żywieniowych oraz wzrost świadomości konsumenckiej.

CO JEST POTRZEBNE DO ZAJĘĆ?

  • Komputer z dostępem do Internetu i rzutnik.
  • Opakowania lub etykiety po produktach spożywczych: słodyczach, jogurtach, serkach, parówkach, pasztetach, kiełbasach, dżemach, sokach, ketchupach, musztardach i majonezach, zupkach i sosach w papierku.
  • Lupy – min 1 na 2 osoby.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PRZEBIEG ZAJĘĆ:

1. Poznajemy kolejnych antybohaterów

Co to są wzmacniacze smaku? To są takie substancja, które same nie mają smaku, ale powodują, że coś innego smakuje lepiej.

GLUTAMINIAN SODU

Źródło: opracowanie własne

Glutaminian sodu nie jest obojętny dla układu nerwowego.

Kwas glutaminowy, który przekształca się w glutaminian, jest jednym z najważniejszych neuroprzekaźników w mózgu. Natomiast glutaminian sodu może powodować wzrost stężenia neuroprzekaźnika – wówczas neurony zostają nadmiernie pobudzone.

Źródło: opracowanie własne

Producenci żywności bardzo starają się ukryć fakt, że dodają go do swoich produktów. A kiedy nie dodają, chwalą się tym.

A wiecie, czego jeszcze producenci żywności dodają, żeby żywność lepiej nam smakowała, lepiej wyglądała, pachniała i dłużej była świeża?

 

SZTUCZNE AROMATY I BARWNIKI

Barwniki w żywności służą przede wszystkim nadaniu produktom odpowiedniej, apetycznej barwy, która zachęci klientów do ich zakupu. W większości przypadków są one nieszkodliwe, jednak niektóre z barwników są wręcz niebezpieczne dla cierpiących na alergie. Mogą wywołać reakcje uczuleniowe także u osób, które nie miały wcześniej uczulenia.

Barwniki spożywcze występują w płatkach śniadaniowych, cukierkach, lodach, galaretkach, budyniach, wszelkiego rodzaju ciastkach, kiełbasach, wędlinach i serach. Producenci dodają je, by wyglądały apetycznie i zdrowo.

Zbyt wysokie stężenie barwników w organizmie może prowadzić do zaostrzenia objawów ADHD i innych zaburzeń zachowania. Powoduje również alergię i astmę.

W niektórych przypadkach sztuczne barwniki przyczyniają się do uszkodzeń DNA.

Amerykańscy naukowcy badali produkty spożywcze z barwnikami w składzie. Wykazali oni, że już jeden posiłek ze sztucznymi związkami może zaszkodzić dziecku. Gdy są one spożywane regularnie, w organizmie mogą aktywować się komórki nowotworowe. Wtedy dochodzi do pojawienia się chłoniaków czy guzów tarczycy i mózgu.

Barwniki spożywcze u niektórych osób powodują także zmiany skórne, bóle głowy i duszności.

 

A co to są konserwanty?

To są takie substancje, które ludzie dodają do żywności, żeby się nie psuła. Przynajmniej nie od razu. Dziś nie wyobrażamy sobie życia bez konserwantów. Podnoszą one barwę tradycyjnego jedzenia, dodają smaku i zapachu.

BENZOESAN SODU

Z pewnością dzieci powinny unikać produktów zawierających benzoesan sodu.

 

Źródło: opracowanie własne

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Gotówka, A.: https://parenting.pl/szkodliwosc-benzoesanu-sodu

Źródło: opracowanie własne na podstawie: Gotówka, A.: https://parenting.pl/szkodliwosc-benzoesanu-sodu

 

ZANIECZYSZCZENIA

Żywność oprócz składników odżywczych, zawiera rozmaite substancje nieodżywcze. Jednym z rodzajów tych substancji są zanieczyszczenia.

Źródło: opracowanie własne

PESTYCYDY I HERBICYDY, czyli środki ochrony roślin przed szkodnikami i chwastami osadzają się na skórkach owoców i warzyw i uszkadzają system nerwowy człowieka.

METALE CIĘŻKIE powodują wiele zaburzeń np.:

  • niedokrwistość (ołów),
  • zaburzenia w układzie nerwowym (ołów, rtęć),
  • uszkodzenia tkanek i narządów na skutek kumulacji w komórkach (ołów, rtęć, kadm).

DIOXYNY to zbiorcza nazwa setek związków chemicznych, które powstają wskutek działalności przemysłowej. Najgroźniejsze z nich są PCB czyli polichlorobifenyle. Powodują powstawanie raka, uszkadzają odporność, niszczą ważne składniki układu hormonalnego.

 

ANTYBIOTYKI I INNE LEKI WETERYNARYJNE, stosowane w hodowli zwierząt, których mięso kupujemy i spożywamy, mogą wywołać reakcje alergiczne.

HORMONY, podawane zwierzętom, żeby szybciej rosły, zaburzają funkcjonowanie układu hormonalnego ludzi, którzy jedzą mięso tych zwierząt. To może być przyczyną tego, że dziewczynki szybciej dojrzewają a chłopcom rosną piersi.

 

A co to jest to GMO ?

Słyszeliście taki skrót? Co to znaczy i czy to jest groźne?

Dlaczego producenci żywności zamieszczają na opakowaniach informację, że ich produkt nie zawiera GMO?

Źródło: opracowanie własne

Źródło: opracowanie własne

Źródło: opracowanie własne

Czyli pamiętajcie, że to nie GMO jest szkodliwe lecz pozostałości szkodliwych substancji, które mogą się w nich kumulować. Złe są nie rośliny zmodyfikowane genetycznie, tylko chciwość wielkich firm produkujących leki, żywność i środki ochrony roślin.

MOM

Do czego jeszcze prowadzi chciwość?

Kiedyś człowiek jadł mięso surowe lub pieczone nad ogniskiem.

Dziś mięso, które jemy, jest mocno przetworzone i zawiera szkodliwe substancje chemiczne. Produkuje się go bardzo dużo, przez co jest tanie. Żeby jego produkcja była jeszcze bardziej opłacalna, producenci drobiu, wieprzowiny i mięsa wołowego dbają o to, by nic się nie marnowało.

Źródło: opracowanie własne

Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://zpasjidozdrowia.blogspot.com/2015/05/mom-mieso-czy-nie.html

A teraz, jeśli się nie boicie, możecie obejrzeć 5-minutowy film o tym, jak się robi parówki.

 

Kto nie lubi parówek?

Przetworzone mięso smakuje nam, ponieważ zawiera dużo wzmacniaczy smaku i soli.

Źródło: opracowanie własne

 

TŁUSZCZE NASYCONE I TRANS

Dlaczego jeszcze nie należy jeść zbyt wiele mięsa i przetworów mięsnych?

Ponieważ zawierają dużo tłuszczy nasyconych, których nadmiar, w powiązaniu z niewystarczającą ilością warzyw w diecie, sprzyja odkładaniu się cholesterolu w tętnicach i może prowadzić do chorób serca.

Jako zamiennik smalcu do smażenia znacznie lepiej sprawdzi się olej kokosowy, który choć też zawiera kwasy tłuszczowe nasycone, ma bardzo korzystny wpływ na nasze zdrowie.

Źródło: opracowanie własne

Jednak nie należy mylić oleju kokosowego z tłuszczem palmowym, który wcale nie jest pozytywną postacią.

Źródło: opracowanie własne

Jak widzicie, w jedzeniu może się kryć wiele substancji, które szkodzą naszemu zdrowiu.

Ale i tak największe trucizny po jakie sięga człowiek, to używki.

 

2. Bierzemy żywność pod lupę – CZĘŚĆ PRAKTYCZNA

Czas zajrzeć do środka i zobaczyć, co kryje się w żywności. Jesteście gotowi?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ćwiczenie 1. Uczymy się czytać etykiety – reklama czy informacja?

Czy macie ze sobą etykiety produktów spożywczych i opakowania po:

  • słodyczach
  • jogurtach, serkach i innych produktach mlecznych
  • parówkach, pasztetach i kiełbasach
  • dżemach i sokach
  • ketchupach, musztardach i sosach w słoikach
  • zupkach i sosach w proszku.

?

Przyjrzyjcie się etykietom i opakowaniom po produktach spożywczych.

Czy macie opakowanie, karton po soku?

Co widzicie z przodu, a co z tyłu opakowania?

To, co widać z przodu, to reklama, która ma sprawić, że kupimy produkt.

Na przykład na opakowaniu soku możemy zobaczyć śliczne, dojrzałe owoce, a z tyłu informację, że sok wyprodukowano z koncentratu.

Koncentrat zawiera mnóstwo konserwantów i cukru, ale o tym producent soku nie napisze. Dodaje do niego wody i powstaje sok. I nawet może napisać, że ten sok jest „bez dodatku cukru”.

Ale to oszustwo!

Ćwiczenie 2. Uczymy się czytać etykiety – kolejność.

Kolejność składników nie jest przypadkowa. Producent żywności, zgodnie z prawem musi podać składniki w kolejności od tego, którego jest najwięcej, do tego, którego jest najmniej.

Weźcie do ręki lupy i  opakowanie po pasztecie. Sprawdźcie jakie są 3 główne składniki, czyli te, które wymieniono najpierw.

Ćwiczenie 3. Uczymy się czytać etykiety – skład.

Podczas zakupów powinniśmy wybierać produkty naturalne, czyli takie, które mają krótki skład. Żywność przetworzona zawiera mnóstwo składników o bardzo skomplikowanych nazwach lub symbolach. Znajdźcie etykiety produktów, których skład jest bardzo długi, i które zawierają nazwy, których nie znacie.

A może znajdziecie takie, które pojawiły się na naszych lekcjach? Czy pamiętacie czym są te składniki?

Ćwiczenie 4. Tropiciele szkodliwych substancji.

Spróbujcie odnaleźć na opakowaniach związki, o których była mowa dziś i na poprzedniej lekcji:

  • Glutaminian sodu,
  • Aspartam,
  • Benzoesan sodu,
  • Syrop glukozowo-fruktozowy,
  • MOM,
  • Aromat identyczny z naturalnym.

Zgłaszajcie się i opowiadajcie o swoich znaleziskach.

 

Ćwiczenie 5. Uczymy się czytać etykiety – proporcje składników odżywczych.

Czytamy etykiety także po to, żeby porównać wartość odżywczą poszczególnych produktów. To znaczy, że patrzymy na to ile energii daje 100 g danego produktu, czyli ile ten produkt ma kilokalorii (kcal). Analizujemy ilość białka, tłuszczu, węglowodanów. Czasami będziemy mieli podaną również ilość błonnika. Na tej podstawie szukamy najlepszych produktów.

Weźcie do ręki po 3 etykiety podobnych produktów ale różnych marek. Zobaczcie jak pod względem zawartości składników odżywczych różnią się np. ketchup A, B i C.

Chętna osoba niech spróbuje to omówić.

Bawcie się w ten sposób, a potem… róbcie to samo, kiedy będziecie w sklepie.  Pamiętajcie, że zawsze macie wybór i bądźcie świadomymi konsumentami, którzy nie dadzą się robić w trąbę producentom żywności!

Na dziś to wszystko. Dziękuję za uwagę i zapraszam na kolejne lekcje z cyklu o zdrowym odżywianiu!

Nauczycielu, korzystaj, komentuj, udostępniaj! Dziękuję!

 

Literatura:

Guligowska, A. (2015): Dietetyka. Kurs podstawowy, Warszawa: Akademia Dietetyki.

Makarowska, M.,Musiałowska, D. (2018): Dieta w insulinooporności, Łódź: Feeria.

Brodziak, J.: https://portal.abczdrowie.pl/barwniki-i-konserwanty [08.05.2018]

Bury, M.: https://parenting.pl/jak-na-organizm-wplywaja-sztuczne-barwniki-spozywcze/2 [08.05.2018]

Lorenc, E.: https://dziecisawazne.pl/glutaminian-sodu/ [08.05.2018]

Buczkowska, W.: https://portal.abczdrowie.pl/glutaminian-sodu [08.05.2018]

Gotówka, A.: https://parenting.pl/szkodliwosc-benzoesanu-sodu [08.05.2018]

http://zpasjidozdrowia.blogspot.com/2015/05/mom-mieso-czy-nie.html [09.05.2018]

 

Treści zamieszczane na stronie internetowej www.koliberdietetyka.pl mają na celu edukację i dostarczanie informacji. Nie można traktować ich jako odpowiednika profesjonalnej porady lekarskiej, diagnostyki czy leczenia. Każdy problem zdrowotny należy konsultować z lekarzem. Koliberdietetyka.pl stara się przekazywać rzetelną i wartościową wiedzę, jednakże nie bierze odpowiedzialności za sposób wykorzystywania informacji zawartych na stronie.